คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
ป
Act Utilitarianism
Ethicsประโยชน์นิยมเชิงการกระทำ
ทฤษฎีจริยศาสตร์ที่ถือว่าการกระทำหนึ่งจะถูกต้องก็ต่อเมื่อมันก่อให้เกิดความสุขอย่างน้อยเท่ากับผลของการกระทำอื่นใดที่บุคคลนั้นสามารถทำได้ในเวลานั้น
อ่านเพิ่มเติมAltruism
Epistemologyปรัตถนิยม
ความเชื่อหรือการปฏิบัติในการคำนึงถึงประโยชน์สุขของผู้อื่นโดยไม่เห็นแก่ตน เป็นหลักการที่ตรงกันข้ามกับอัตตานิยม
อ่านเพิ่มเติมปรัตถนิยม (ลัทธิเห็นแก่ผู้อื่น)
หลักการหรือการปฏิบัติที่เห็นแก่สวัสดิการของผู้อื่น ในทางจริยศาสตร์มักถูกนำมาเปรียบเทียบกับอัตตานิยม (Egoism) เนเกลโต้แย้งว่าปรัตถนิยมเป็นข้อกำหนดที่มีเหตุผลสำหรับการกระทำของมนุษย์
อ่านเพิ่มเติมAnalytic Philosophy
ปรัชญาสายวิเคราะห์
ประเพณีทางปรัชญาที่เน้นความชัดเจนและการโต้แย้ง ซึ่งมักทำผ่านการวิเคราะห์ภาษาในเชิงตรรกะ บุคคลสำคัญ ได้แก่ เฟรเก, รัสเซลล์ และวิทเกนสไตน์
อ่านเพิ่มเติมAntinomy
Aข้อขัดแย้งในตัวเอง (แอนติโนมี)
ความขัดแย้งระหว่างหลักการหรือข้อสรุปสองประการที่ดูเหมือนจะจำเป็นและสมเหตุสมผลเท่าๆ กัน; คานท์ (Kant) ใช้คำนี้เพื่ออธิบายความขัดแย้งของเหตุผลบริสุทธิ์
อ่านเพิ่มเติมปรปักษ์นัย
คู่ของปฏิทรรศน์หรือประพจน์ที่ขัดแย้งกัน ซึ่งทั้งบทตั้ง (thesis) และบทแย้ง (antithesis) ต่างก็สามารถพิสูจน์ได้ว่าถูกต้อง
อ่านเพิ่มเติมความขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (แอนตินอมี่)
ความขัดแย้งระหว่างความเชื่อหรือข้อสรุปสองอย่างที่ทั้งคู่ดูเหมือนจะตั้งอยู่บนพื้นฐานการให้เหตุผลที่ถูกต้อง คานท์ใช้คำนี้เพื่ออธิบายขีดจำกัดของเหตุผลบริสุทธิ์ในทางอภิปรัชญา
อ่านเพิ่มเติมAppearance
Aปรากฏการณ์
ลักษณะที่โลกปรากฏต่อประสาทสัมผัส ซึ่งแตกต่างจาก "ความจริงแท้" (Reality) หรือลักษณะที่โลกเป็นอยู่จริงในตัวมันเอง
อ่านเพิ่มเติมสภาวะปรากฏ
ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงวัตถุตามที่ปรากฏแก่เราผ่านรูปแบบการรับรู้ทางผัสสะ ตรงข้ามกับ "นูเมนา" (Noumena) หรือสิ่งในตัวมันเอง
อ่านเพิ่มเติมAppearance and Reality
Metaphysicsปรากฏการณ์และความจริงแท้
การแบ่งแยกประเพณีระหว่างสิ่งต่างๆ ที่ปรากฏแก่เรา (ปรากฏการณ์) กับสิ่งที่มันเป็นจริงๆ (ความจริงแท้) แบรดลีย์โต้แย้งว่าทุกสิ่งที่เราสัมผัสเป็นเพียงปรากฏการณ์ ในขณะที่ความจริงแท้คือ "สิ่งสัมบูรณ์" (Absolute) ที่กลมกลืนเป็นหนึ่งเดียว
อ่านเพิ่มเติมArche
Aปฐมธาตุ
คำภาษากรีกหมายถึง "จุดกำเนิด" หรือ "การเริ่มต้น" ในปรัชญายุคก่อนโสเครตีส หมายถึงสารหรือหลักการพื้นฐานซึ่งสรรพสิ่งถือกำเนิดขึ้น (เช่น น้ำ ในแนวคิดของธาเลส)
อ่านเพิ่มเติมAtomism
Aปรมาณูนิยม
ทฤษฎีที่ว่าความจริงประกอบขึ้นจากหน่วยย่อยที่ไม่สามารถแบ่งแยกหรือทำลายได้ (อะตอม) ซึ่งเคลื่อนที่อยู่ในความว่างเปล่า
อ่านเพิ่มเติมปรมาณูนิยมทางตรรกะ
ทัศนะทางอภิปรัชญา (เกี่ยวข้องกับรัสเซลล์และวิตต์เกนสไตน์) ที่ว่าโลกประกอบด้วยข้อเท็จจริงย่อยๆ ที่เป็นอิสระต่อกันจำนวนมาก
อ่านเพิ่มเติมAtomism (Materialist)
Metaphysicsปรมาณูนิยม (ลัทธิอะตอม)
ทฤษฎี (ลูซิปปุส, เดโมคริตัส) ที่ว่าจักรวาลประกอบด้วยอนุภาคที่ไม่อาจแบ่งแยกและทำลายได้ (อะตอม) ซึ่งเคลื่อนที่อยู่ในความว่างเปล่า การเปลี่ยนแปลงทั้งปวงเป็นผลมาจากการจัดเรียงตัวใหม่ของอะตอมเหล่านี้
อ่านเพิ่มเติมBackward Causation
Bความเป็นสาเหตุย้อนกลับ
สมมติฐานที่ว่าผลสามารถเกิดขึ้นก่อนเหตุในทางเวลาได้; กล่าวคือ เหตุการณ์ที่เวลา t ถูกทำให้เกิดขึ้นโดยเหตุการณ์ที่เวลา t+1
อ่านเพิ่มเติมปัจจัยย้อนทวน
แนวคิดในฟิสิกส์และอภิปรัชญาที่อนาคตส่งอิทธิพลต่ออดีต มักถูกอภิปรายในบริบทของปฏิทรรศน์การเดินทางข้ามเวลาและกลศาสตร์ควอนตัม
อ่านเพิ่มเติมBurali-Forti Paradox
Bปฏิทรรศน์บูราลี-ฟอร์ตี
ปฏิทรรศน์ในทฤษฎีเซตที่แสดงให้เห็นว่าเซตของเลขลำดับ (Ordinal numbers) ทั้งหมดนำไปสู่ความขัดแย้ง ซึ่งนัยว่าไม่มี "เซตของเซตทั้งหมด" หรือผลรวมสัมบูรณ์
อ่านเพิ่มเติมปฏิทรรศน์ของเลขลำดับ
เกี่ยวข้องกับอภิปรัชญาในเรื่องอนันตภาพและสิ่งสัมบูรณ์; ชี้ว่าพหุภาพบางอย่างใหญ่เกินกว่าที่จะนับเป็นหน่วยเดียวกันได้ (Proper Classes)
อ่านเพิ่มเติมBuridan's Ass
Bลาของบูริแดน
การทดลองทางความคิดในปรัชญาการกระทำและนิยตินิยม อธิบายถึงลาที่หิวและกระหายเท่าๆ กัน อยู่กึ่งกลางพอดีระหว่างหญ้าและน้ำ และต้องตายลงเพราะไม่สามารถเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งได้
อ่านเพิ่มเติมปฏิทรรศน์ของการเลือกด้วยเหตุผล
แสดงให้เห็นปัญหาของการตัดสินใจเมื่อไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะชอบทางเลือกหนึ่งมากกว่าอีกทางหนึ่ง ซึ่งท้าทายหลักเหตุผลเพียงพอ (Principle of Sufficient Reason)
อ่านเพิ่มเติมButterfly Effect
Bปรากฏการณ์ผีเสื้อขยับปีก
ในทฤษฎีความโกลาหลและอภิปรัชญาเรื่องนิยตินิยม หมายถึงการพึ่งพาเงื่อนไขเริ่มต้นอย่างละเอียดอ่อน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยในสถานะหนึ่งอาจส่งผลให้เกิดความแตกต่างมหาศาลในสถานะต่อมา
อ่านเพิ่มเติมความโกลาหลแบบกำหนดแน่
ความสุ่มที่ปรากฏในระบบซึ่งแท้จริงแล้วถูกกำกับโดยกฎที่แน่นอน ท้าทายความสามารถของเราในการทำนายอนาคตแม้ในจักรวาลที่เป็นนิยตินิยม
อ่านเพิ่มเติมCategory
Cปริมณฑล (แคตทิกอรี)
ในทัศนะของอริสโตเติล หมายถึงประเภทสูงสุดของภาวะ (เช่น สาร, ปริมาณ) ในทัศนะของคานท์ หมายถึงมโนทัศน์ก่อนประสบการณ์ที่ใช้จัดระเบียบประสบการณ์
อ่านเพิ่มเติมประเภททางภววิทยา
การแบ่งประเภทที่พื้นฐานที่สุดของความจริง เช่น วัตถุ, คุณสมบัติ, เหตุการณ์, และความสัมพันธ์
อ่านเพิ่มเติมClass
Cชั้น (คลาส)
กลุ่มของวัตถุที่มีคุณสมบัติบางอย่างร่วมกัน ในบางระบบจะแยกความต่างจาก "เซต" เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิทรรศน์
อ่านเพิ่มเติมประเภทธรรมชาติ (ชนิดธรรมชาติ)
ชั้นของสิ่งที่สอดคล้องกับการจัดกลุ่มที่มีอยู่จริงในธรรมชาติ ตรงข้ามกับการจัดกลุ่มตามอำเภอใจ
อ่านเพิ่มเติมConceptualism
Ethicsปฏิรูปนิยม
ทฤษฎีทางปรัชญาที่ว่ามโนทัศน์สากล (สิ่งสากล) มีอยู่เฉพาะในจิตใจเท่านั้น และไม่มีความเป็นจริงเชิงวัตถุวิสัยภายนอกการเป็นตัวแทนทางจิต
อ่านเพิ่มเติมData (Sense-Data)
Dข้อมูลผัสสะ (เซนส์เดตา)
วัตถุทางจิตหรือตัวแทนซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกรับรู้โดยตรงในการรับรู้ (เช่น แผ่นสีแดง) ถูกตั้งสมมติฐานขึ้นเพื่ออธิบายภาพลวงตาและอาการหลอน
อ่านเพิ่มเติมปรากฏการณ์นิยม
ทัศนะทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่าวัตถุทางกายภาพคือสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นทางตรรกะจากข้อมูลผัสสะที่มีอยู่จริงและที่เป็นไปได้ (เกี่ยวข้องกับรัสเซลล์และแอร์)
อ่านเพิ่มเติมDemon (Evil Demon)
Dปิศาจชั่วร้าย (ปิศาจจอมหลอกลวง)
สมมติฐานเชิงกังขาคติที่เดส์การตส์ใช้ใน Meditations : สมมติว่ามีปิศาจผู้ทรงอิทธิฤทธิ์และชั่วร้ายกำลังหลอกลวงฉันในทุกเรื่อง รวมถึงความจริงทางคณิตศาสตร์ จะมีสิ่งใดเหลืออยู่ที่แน่นอนหรือไม่?
อ่านเพิ่มเติมกังขาคติแบบครอบคลุม
ทัศนะที่ว่าความรู้เกี่ยวกับโลกภายนอกเป็นไปไม่ได้ เพราะสถานการณ์อย่างปิศาจชั่วร้าย (หรือสมองในอ่าง) ไม่สามารถถูกตัดออกไปได้
อ่านเพิ่มเติมDeterminism
Dนิยตินิยม
ข้อเสนอที่ว่าทุกเหตุการณ์ รวมถึงความคิดและพฤติกรรมของมนุษย์ ถูกกำหนดทางสาเหตุโดยห่วงโซ่ของเหตุการณ์ก่อนหน้าและกฎธรรมชาติอย่างไม่ขาดตอน
อ่านเพิ่มเติมปิศาจของลาปลาซ
การทดลองทางความคิดที่บรรยายถึงปัญญาญาณที่รู้ตำแหน่งและโมเมนตัมที่แม่นยำของทุกอะตอมในจักรวาล ณ ชั่วขณะหนึ่ง และดังนั้นจึงสามารถทำนายอนาคตทั้งหมดได้อย่างสมบูรณ์แบบ
อ่านเพิ่มเติมDichotomy Paradox
Dปฏิทรรศน์การแบ่งสอง
หนึ่งในปฏิทรรศน์เรื่องการเคลื่อนที่ของซีโน: ในการไปถึงเป้าหมาย คนเราต้องเดินทางผ่านครึ่งทางก่อน จากนั้นก็ครึ่งหนึ่งของระยะทางที่เหลือ และเป็นเช่นนี้ไปเรื่อยๆ อย่างอนันต์ ซึ่งนัยว่าการเคลื่อนที่เป็นไปไม่ได้
อ่านเพิ่มเติมภารกิจยิ่งยวด (ซูเปอร์ทาสก์)
ภารกิจที่ประกอบด้วยการปฏิบัติการจำนวนอนันต์นับได้ ซึ่งพัฒนามาจากปฏิทรรศน์ของซีโน ใช้ในอภิปรัชญาเพื่อทดสอบสัญชาตญาณเกี่ยวกับอนันตภาพและเวลา
อ่านเพิ่มเติม