คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
P
Pain
ความเจ็บปวด
ประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสและอารมณ์ที่ไม่พึงประสงค์ซึ่งสัมพันธ์กับการเสียหายของเนื้อเยื่อที่เกิดขึ้นจริงหรือที่อาจจะเกิดขึ้น ในทางจริยศาสตร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในลัทธิประโยชน์นิยม ความเจ็บปวดถือเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกับความสุข และเป็นสภาวะที่ควรถูกลดทอนให้เหลือน้อยที่สุดหรือหลีกเลี่ยง
อ่านเพิ่มเติมPanentheism
Pสรรพเทวในนิยม (พระเจ้าอยู่ในทุกสิ่งและทุกสิ่งอยู่ในพระเจ้า)
ทัศนะที่ว่าโลกถูกรวมอยู่ในพระเจ้า แต่พระเจ้าก็ยังเป็นมากกว่าโลก (อยู่เหนือโลก) แตกต่างจาก "สรรพเทวนิยม" (พระเจ้า = โลก) โดยสรรพเทวในนิยมยังคงรักษาความแตกต่างไว้แต่ยืนยันการพึ่งพากัน
อ่านเพิ่มเติมPanopticon
Political Philosophyปาโนปติคอน (เรือนจำมองรอบทิศ)
เดิมคือแบบจำลองเรือนจำของ เจเรมี เบนธัม ที่ผู้คุมคนเดียวสามารถมองเห็นนักโทษทั้งหมดได้โดยที่นักโทษไม่รู้ตัวว่าถูกมองอยู่หรือไม่ มิเชล ฟูโกต์ ใช้เป็นอุปมาสำหรับสังคมวินัยสมัยใหม่ ที่ซึ่งอำนาจทำงานผ่านการถูกมองเห็นตลอดเวลาและการสอดส่องตนเอง
อ่านเพิ่มเติมPanpsychism
Pสรรพจิตนิยม
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความตระหนักรู้หรือจิต เป็นคุณลักษณะพื้นฐานและมีอยู่ทั่วไปทุกหนแห่งในจักรวาล แม้แต่อนุภาคพื้นฐานก็มีรูปแบบดั้งเดิมของความเป็นจิตหรือประสบการณ์
อ่านเพิ่มเติมPantheism
Pสรรพเทวนิยม (พระเจ้าคือธรรมชาติ)
ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าและจักรวาลเป็นสิ่งเดียวกัน ดังวาทะของสปิโนซาที่ว่า "Deus sive Natura" (พระเจ้าหรือธรรมชาติ); มีสารัตถะเพียงหนึ่งเดียว และสารัตถะนั้นคือสิ่งศักดิ์สิทธิ์
อ่านเพิ่มเติมสรรพเทวนิยม (พระเจ้าคือธรรมชาติ)
ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าและจักรวาลเป็นสิ่งเดียวกัน พระเจ้าไม่ใช่ผู้สร้างที่เป็นบุคคลซึ่งแยกต่างหากจากโลก แต่เป็นสารัตถะที่ดำรงอยู่ในตัวมันเองหรือเป็นกฎของธรรมชาติ (สปิโนซา: พระเจ้าหรือธรรมชาติ)
อ่านเพิ่มเติมParadigm
กระบวนทัศน์ (พาราไดม์)
คำศัพท์ที่ทำให้แพร่หลายโดย โทมัส คูห์น เพื่ออธิบายกรอบของข้อสมมติ วิธีการ และคุณค่าทางวิทยาศาสตร์ที่กำหนดสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ในช่วงเวลาหนึ่ง (วิทยาศาสตร์ปกติ) วิทยาศาสตร์เปลี่ยนแปลงผ่าน "การเปลี่ยนกระบวนทัศน์"
อ่านเพิ่มเติมParadox
Logicปฏิทรรศน์
ข้อความหรือประพจน์ที่ดูเหมือนขัดแย้งในตัวเองหรือไร้เหตุผล แต่ในความเป็นจริงกลับแสดงถึงความจริงที่เป็นไปได้ ในทางตรรกวิทยา ปฏิทรรศน์ถูกนำมาศึกษาเพื่อชี้ให้เห็นข้อบกพร่องในการให้เหตุผลหรือในภาษา
อ่านเพิ่มเติมปฏิทรรศน์ (ปาราด็อกซ์)
ข้อความหรือการอ้างเหตุผลที่นำไปสู่ข้อสรุปที่ดูเหมือนจะไม่สามารถยอมรับได้ในทางตรรกะหรือขัดแย้งในตัวเอง แม้จะดูเหมือนตั้งอยู่บนข้ออ้างที่สมเหตุสมผลก็ตาม ไควน์แบ่งปฏิทรรศน์ออกเป็นแบบสัจจธรรม (Veridical), แบบลวง (Falsidical) และแบบขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (Antinomies)
อ่านเพิ่มเติมParadox (Zeno's)
Pปฏิทรรศน์ (ของซีโน)
ข้อโต้แย้งทางตรรกะ (เช่น อคิลลีสกับเต่า) ที่มุ่งแสดงให้เห็นว่าแนวคิดเรื่องการเคลื่อนที่ ความหลากหลาย และการแบ่งแยกได้ นำไปสู่ความขัดแย้ง ซึ่งสนับสนุนทัศนะของพาร์เมนิดีสที่ว่าความจริงเป็นหนึ่งเดียวและไม่เปลี่ยนแปลง
อ่านเพิ่มเติมParallelism (Psychophysical)
Pขนานนิยม (ทางจิต-กาย)
ทฤษฎีที่ว่าเหตุการณ์ทางจิตและทางกายมีความสัมพันธ์กันอย่างสมบูรณ์แต่ไม่ได้มีปฏิสัมพันธ์กันทางสาเหตุ มักอธิบายด้วยความกลมกลืนที่กำหนดไว้ล่วงหน้าของพระเจ้า (ไลบ์นิซ) หรือเป็นคุณลักษณะสองประการของสารัตถะเดียว (สปิโนซา)
อ่านเพิ่มเติมParamatman
ปรมาตมัน
(สันสกฤต) อาตมันสูงสุดหรือวิญญาณสากล ในปรัชญาเวทานตะ หมายถึงสภาวะสัมบูรณ์ (พรหมัน) ในฐานะที่เป็นอาตมันภายในของสรรพสิ่งทั้งปวง ซึ่งแตกต่างจากชีวาตมัน (Jivatman) ซึ่งเป็นอาตมันของปัจเจกบุคคล
อ่านเพิ่มเติมParinama
Jปริณาม
(ภาษาสันสกฤต) การแปลงรูป, วิวัฒนาการ, หรือการเปลี่ยนแปลง ในปรัชญาสางขยะและโยคะ หมายถึงกระบวนการที่ปรักฤติ (ธรรมชาติ) ผ่านการแปรเปลี่ยนเพื่อสร้างโลกอันหลากหลายขึ้นมา
อ่านเพิ่มเติมParticulars
Pสิ่งเฉพาะ (พาร์ทิคูลาร์)
สิ่งที่มีอยู่ที่เป็นปัจเจก ซึ่งดำรงอยู่ในพื้นที่และเวลา (เช่น เก้าอี้ตัวนี้, คนคนนั้น) ตรงข้ามกับสากลลักษณ์ที่สามารถปรากฏรูปในหลายสถานที่พร้อมกันได้
อ่านเพิ่มเติมPaternalism
Ethicsอำนาจนิยมแบบพ่อปกครองลูก (พฤติกรรมคุ้มครองเกินควร)
การแทรกแซงเสรีภาพหรือความเป็นอิสระของผู้อื่น โดยอ้างเหตุผลเพื่อสวัสดิการ ความดี ความสุข หรือประโยชน์ของผู้ที่ถูกบังคับเพียงอย่างเดียว (เหมือนพ่อตัดสินใจแทนลูก)
อ่านเพิ่มเติมPatriarchy
ปิตาธิปไตย (ระบบชายเป็นใหญ่)
ระบบสังคมที่อำนาจส่วนใหญ่อยู่ในมือของเพศชาย ในทฤษฎีสตรีนิยม หมายถึงการครอบงำผู้หญิงอย่างเป็นระบบโดยผู้ชายผ่านสถาบันทางสังคม การเมือง และเศรษฐกิจ
อ่านเพิ่มเติมPerception (Representative Realism)
Pการรับรู้ (สัจนิยมแบบตัวแทน)
ทัศนะ (ล็อค) ที่ว่าเรารับรู้วัตถุโดยอ้อมผ่านทางไอเดียหรือข้อมูลผัสสะ ไอเดียคือตัวแทนของวัตถุภายนอก
อ่านเพิ่มเติมPerdurantism (Four-Dimensionalism)
Pทฤษฎีการดำรงอยู่แบบส่วนย่อยทางเวลา (เพอร์ดิวแรนติสม์)
ทัศนะที่ว่าวัตถุดำรงอยู่ผ่านกาลเวลาโดยการมี "ชิ้นส่วนทางเวลา" (ระยะ) ที่แตกต่างกันในเวลาที่ต่างกัน คล้ายกับที่พวกมันมีชิ้นส่วนทางพื้นที่ วัตถุคือ "หนอนกาล-อวกาศ"
อ่านเพิ่มเติมPerson (Forensic Term)
Pบุคคล (นิยามทางนิติธรรม)
นิยามของล็อคที่ว่าบุคคลคือ "สิ่งที่มีความคิดและปัญญา... ที่สามารถพิจารณาตัวเองในฐานะที่เป็นตัวเองได้" ซึ่งทำให้สามารถมีความรับผิดชอบทางศีลธรรมและกฎหมายได้
อ่านเพิ่มเติมPersonal Identity (Psychological Criterion)
Pเอกลักษณ์บุคคล (เกณฑ์ทางจิตวิทยา)
ทัศนะ (ล็อค, พาร์ฟิต) ที่ว่า X เป็นบุคคลเดียวกับ Y หากมีความต่อเนื่องของความทรงจำและสภาวะทางจิต ไม่ว่าร่างกายจะเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ก็ตาม
อ่านเพิ่มเติมPerspectivism
Epistemologyมุมมองนิยม (ทัศนะนิยม)
ทัศนะทางญาณวิทยาของนีดเช่ที่ว่าไม่มีข้อเท็จจริงที่เป็นวัตถุวิสัย มีเพียงการตีความจากมุมมองต่างๆ เท่านั้น ความรู้ของเราถูกจำกัดและถูกสร้างขึ้นตามตำแหน่งที่ตั้งและค่านิยมเฉพาะของเราเสมอ
อ่านเพิ่มเติมPessimism
ทุทรรศนนิยม
ทัศนะทางปรัชญาที่มองว่าความชั่วร้ายมีน้ำหนักเหนือกว่าความดีงามในโลก หรือว่าโลกโดยพื้นฐานแล้วเป็นสถานที่แห่งความทุกข์ทรมาน อาร์ทัวร์ โชเปนเฮาเออร์ คือผู้สนับสนุนที่โดดเด่นของทัศนะนี้
อ่านเพิ่มเติม