คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
X
X (The Bound Variable)
Xตัวแปร X (ตัวแปรผูกพัน)
ในภววิทยาสมัยใหม่ (ไควน์) ตัวอักษร 'x' เป็นตัวแทนของตัวแปรในการบ่งปริมาณ การจะตัดสินพันธะทางภววิทยาของทฤษฎีหนึ่ง เราต้องดูที่ค่าต่างๆ ซึ่งตัวแปร 'x' จำเป็นต้องรับค่าเพื่อทำให้ข้อความของทฤษฎีนั้น ($exists x$) เป็นจริง ดังวาทะที่ว่า "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรผูกพัน"
อ่านเพิ่มเติมตัวแปร X (ตัวแปรผูกพัน)
ในตรรกศาสตร์และภววิทยาสมัยใหม่ (ไควน์) ตัวอักษร 'x' เป็นตัวแทนของตัวแปรในการบ่งปริมาณ เกณฑ์พันธะทางภววิทยาของไควน์คือ: "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรผูกพัน" เรามีพันธะต้องยอมรับการมีอยู่ของสิ่งต่างๆ ที่ทฤษฎีของเราจำเป็นต้องกำหนดให้เป็นค่าของ 'x' เพื่อทำให้ข้อความในทฤษฎีนั้นเป็นจริง
อ่านเพิ่มเติมX-Phi (Experimental Philosophy)
Xปรัชญาเชิงทดลอง (เอ็กซ์-ไฟ)
แนวทางทางปรัชญาร่วมสมัยที่ใช้วิธีการเชิงประจักษ์ (เช่น การสำรวจ, วิทยาศาสตร์การรู้คิด) เพื่อตรวจสอบสหัชญาณทางปรัชญา ในสาขาอภิปรัชญา แนวทางนี้ท้าทายว่าสหัชญาณดั้งเดิมเกี่ยวกับเจตจำนงเสรี อัตลักษณ์ส่วนบุคคล หรือภาวะสาเหตุนั้น เป็นสิ่งสากลหรือเป็นสิ่งเฉพาะทางวัฒนธรรม
อ่านเพิ่มเติมXenocrates
Rเซโนคราตีส
นักปรัชญาและนักคณิตศาสตร์ชาวกรีก ผู้เป็นหัวหน้าของสถานศึกษาเพลโต (Academy) ต่อจากสปิวซิปปุส เขาเป็นที่รู้จักจากการแบ่งปรัชญาออกเป็นสามส่วน ได้แก่ ฟิสิกส์ จริยศาสตร์ และตรรกวิทยา และจากความเชื่อของเขาที่ว่าวัตถุทางคณิตศาสตร์ เช่น ตัวเลข เป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่สุดของความเป็นจริง
อ่านเพิ่มเติมXenophanes
Rเซโนฟาเนส
นักปรัชญาและกวีกรีกสมัยก่อนโสกราตีส เขามีชื่อเสียงจากการวิพากษ์แนวคิดการอธิบายพระเจ้าในลักษณะของมนุษย์ (anthropomorphism) ในศาสนา โดยโต้แย้งว่ามนุษย์สร้างเทพเจ้าขึ้นตามภาพลักษณ์ของตนเอง เขาเสนอแนวคิดเรื่องพระเจ้าองค์เดียวที่ไม่มีลักษณะเป็นมนุษย์ ผู้ทรงเห็นทุกสิ่ง ได้ยินทุกสิ่ง และคิดทุกสิ่ง และใช้เจตจำนงของพระองค์ผ่านทางความคิดเท่านั้น
อ่านเพิ่มเติมซีโนฟาเนส
นักปรัชญายุคก่อนโสเครตีสผู้บุกเบิกการวิพากษ์แนวคิดเทวนิยมแบบมานุษยรูปนิยม (การสร้างพระเจ้าให้เหมือนมนุษย์) โดยโต้แย้งว่ามนุษย์สร้างพระเจ้าขึ้นตามภาพลักษณ์ของตนเอง เขาเสนอแนวคิดเรื่องพระเจ้าเพียงหนึ่งเดียวที่ไม่เหมือนมนุษย์ ซึ่งขับเคลื่อนสรรพสิ่งด้วยความคิดเพียงอย่างเดียว
อ่านเพิ่มเติมXenophanes (Theology)
Xซีโนฟาเนส (เทววิทยา/อภิปรัชญา)
นักปรัชญายุคก่อนโสเครตีสผู้รื้อถอนและวิพากษ์วิจารณ์ตำนานเทพเจ้าที่มีรูปลักษณ์เหมือนมนุษย์ในงานของโฮเมอร์และเฮสิออด เขาเสนอแนวคิดทางอภิปรัชญาเกี่ยวกับพระเจ้าว่าเป็น "หนึ่งเดียว" ไม่เคลื่อนที่ เป็นนิรันดร์ และแตกต่างจากมนุษย์อย่างสิ้นเชิงทั้งในรูปร่างและความคิด ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของเอกนิยมและเอกเทวนิยม
อ่านเพิ่มเติมXenophilia
วิเทศนิยม
(จริยศาสตร์/ปรัชญาสังคม) ความดึงดูดใจหรือความชื่นชมในผู้คน วัฒนธรรม หรือขนบธรรมเนียมต่างชาติ ในปรัชญาสังคม คำนี้ถูกอภิปรายในฐานะขั้วตรงข้ามกับความเกลียดกลัวชาวต่างชาติ (xenophobia) โดยเป็นการสำรวจมิติทางจริยศาสตร์ของการเปิดใจต่อ 'ความเป็นอื่น'
อ่านเพิ่มเติมXenophobia
ความเกลียดกลัวชาวต่างชาติ
(จริยศาสตร์/ปรัชญาสังคม) ความกลัว ความเกลียดชัง หรือการดูถูกเหยียดหยามอย่างไม่มีเหตุผลต่อสิ่งแปลกใหม่หรือต่างชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อคนจากประเทศอื่น ในทางปรัชญา คำนี้ถูกวิเคราะห์ในบริบทของจริยศาสตร์และทฤษฎีการเมืองที่เกี่ยวกับการปฏิบัติต่อคนแปลกหน้าและธรรมชาติของอคติ
อ่านเพิ่มเติมXenophon
เซโนฟอน
นักปรัชญาและนักประวัติศาสตร์ชาวกรีกโบราณซึ่งเป็นศิษย์ของโสกราตีส งานเขียนของเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่อง 'เมโมราบิเลีย' (Memorabilia) เป็นแหล่งข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับชีวิตและคำสอนของโสกราตีส โดยนำเสนอมุมมองเกี่ยวกับโสกราตีสในเชิงปฏิบัติและตามแบบแผนมากกว่า เมื่อเทียบกับเรื่องเล่าของเพลโตซึ่งมีลักษณะเชิงอภิปรัชญา
อ่านเพิ่มเติมXunzi (Hsün Tzu)
ซวินจื่อ
นักปรัชญาขงจื๊อคนสำคัญที่โต้แย้งว่า "ธรรมชาติของมนุษย์นั้นเลวร้าย" (ซิ่งเอ้อ) ซึ่งตรงข้ามกับเมิ่งจื่อ เขาเชื่อว่าความดีเป็นผลมาจากกิจกรรมที่ทำอย่างมีสติและการศึกษาผ่านพิธีกรรม (หลี่) และความถูกต้องชอบธรรม (อี้)
อ่านเพิ่มเติม