คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
I
Idea
Iไอเดีย (มโนภาพ/ความคิด)
ในปรัชญาของล็อค หมายถึงกรรมโดยตรงของการรับรู้ ความคิด หรือความเข้าใจ เป็นตัวแทนของสิ่งใดก็ตามที่เป็นเป้าหมายของความเข้าใจเมื่อมนุษย์คิด
อ่านเพิ่มเติมแบบ (ไอเดีย/อุตตรภาพ)
หมายถึงต้นแบบที่เป็นนิรันดร์ ไร้พื้นที่ และไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งดำรงอยู่ในปริมณฑลที่แยกต่างหากจากโลกวัตถุ (แบบของเพลโต)
อ่านเพิ่มเติมIdea (Empiricism)
ไอเดีย (มโนภาพ / ความคิด)
ในลัทธิประจักษนิยมอังกฤษ หมายถึงวัตถุโดยตรงของการรับรู้หรือความคิด ล็อคนิยามว่าเป็น "อะไรก็ตามที่เป็นวัตถุแห่งความเข้าใจเมื่อมนุษย์คิด" ฮูมแยกแยะ "ไอเดีย" ที่เลือนลางออกจาก "ประทับใจ" (Impressions) ที่แจ่มชัด
อ่านเพิ่มเติมIdealism
Iจิตนิยม (สัจนิยมแบบจิต)
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความจริงประกอบด้วยจิตและมโนภาพของจิตเท่านั้น วัตถุทางกายภาพไม่มีอยู่จริงนอกเหนือไปจากการถูกรับรู้
อ่านเพิ่มเติมจิตนิยมสัมบูรณ์
ทัศนะที่ว่าความจริงทั้งหมดเป็นองค์รวมหนึ่งเดียวของจิตหรือเหตุผล (Spirit) ที่พัฒนาผ่านประวัติศาสตร์
อ่านเพิ่มเติมจิตนิยม
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความจริงเป็นเรื่องของจิตหรือวิญญาณโดยพื้นฐาน ไม่ใช่วัตถุ บาร์คลีย์โต้แย้งว่า "การมีอยู่คือการถูกรับรู้" (esse est percipi) โดยปฏิเสธการมีอยู่ของสารัตถะทางวัตถุที่เป็นอิสระจากจิต
อ่านเพิ่มเติมIdentity
Iเอกลักษณ์เชิงจำนวน
ความสัมพันธ์ที่สิ่งหนึ่งมีต่อตัวมันเองเท่านั้น สิ่งสองสิ่งจะมีเอกลักษณ์เชิงจำนวนร่วมกันได้ก็ต่อเมื่อมันเป็นสิ่งเดียวกันอย่างแท้จริง
อ่านเพิ่มเติมเอกลักษณ์ข้ามกาลเวลา
ปัญหาทางอภิปรัชญาว่าบุคคลหรือวัตถุยังคงเป็นสิ่งเดิมได้อย่างไรแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและจิตใจเมื่อเวลาผ่านไป
อ่านเพิ่มเติมเอกลักษณ์ (ความเป็นตัวตน)
ความสัมพันธ์ที่สิ่งหนึ่งมีต่อตัวมันเองเท่านั้น คริปคีเสนอเรื่อง "เอกลักษณ์ที่จำเป็น" (เช่น ถ้าดาวประจำเมืองคือดาวประกายพรึก มันก็จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น) และอภิปรายเรื่องเอกลักษณ์ส่วนบุคคลและเอกลักษณ์ของชนิดธรรมชาติข้ามโลกที่เป็นไปได้
อ่านเพิ่มเติมIdentity of Indiscernibles
เอกลักษณ์ของสิ่งที่แยกแยะไม่ออก
หลักการของไลบ์นิซที่ระบุว่าไม่มีสิ่งสองสิ่งที่แตกต่างกันจะเหมือนกันทุกประการ หากสิ่งสองสิ่งมีคุณสมบัติร่วมกันทุกประการ พวกมันก็คือสิ่งเดียวกัน (เป็นเอกลักษณ์เดียวกัน)
อ่านเพิ่มเติมIdentity, Law of
กฎแห่งเอกลักษณ์
หลักการพื้นฐานของตรรกะที่ระบุว่าสิ่งหนึ่งย่อมเหมือนกับตัวมันเอง (A คือ A) ซึ่งเป็นหนึ่งในกฎแห่งความคิดแบบดั้งเดิมสามประการ
อ่านเพิ่มเติมIdeology
อุดมการณ์
ระบบความคิดและอุดมคติ โดยเฉพาะที่เป็นรากฐานของนโยบายเศรษฐกิจหรือการเมือง ในลัทธิมาร์กซ์ อุดมการณ์มักหมายถึง "จิตสำนึกที่ผิดพลาด" (False Consciousness) คือความคิดที่บิดเบือนความเป็นจริงเพื่อสร้างความชอบธรรมให้อำนาจของชนชั้นปกครอง
อ่านเพิ่มเติมIdol (Idola)
เทวรูป (มายา / อคติ)
คำศัพท์ของ ฟรานซิส เบคอน สำหรับข้อผิดพลาดและอคติที่เป็นระบบซึ่งขัดขวางการคิดที่ชัดเจนและการสืบสวนทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่ เทวรูปแห่งเผ่าพันธุ์ (ธรรมชาติมนุษย์), ถ้ำ (ปัจเจกบุคคล), ตลาด (ภาษา), และโรงละคร (ระบบปรัชญา)
อ่านเพิ่มเติมIdols
ทิฐิ
ในปรัชญาของฟรานซิส เบคอน หมายถึง ความผิดพลาด อคติ หรือความเข้าใจผิดต่างๆ ของจิตใจที่ขัดขวางการค้นพบความจริง เบคอนจำแนกทิฐิออกเป็นสี่ประเภท ได้แก่ ทิฐิของเผ่าพันธุ์ ทิฐิของถ้ำ ทิฐิของตลาด และทิฐิของโรงละคร
อ่านเพิ่มเติมIllocutionary Act
วัจนกรรม (การกระทำด้วยวาจา)
ในทฤษฎีการกระทำด้วยวาจาของ เจ.แอล. ออสติน คือการกระทำที่เกิดขึ้น *ใน* การพูดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง (เช่น การสัญญา, การออกคำสั่ง, การเตือน) ซึ่งตรงข้ามกับการแค่เปล่งถ้อยคำ (Locutionary) หรือผลกระทบที่เกิดขึ้น (Perlocutionary)
อ่านเพิ่มเติมIllusion
มายา
ภาพลวงตาที่หลอกลวงหรือการตีความผิดพลาดของสิ่งกระตุ้นทางประสาทสัมผัส ในทางปรัชญา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทของญาณวิทยา มีการศึกษาเพื่อแยกแยะระหว่างสิ่งที่ปรากฏกับความเป็นจริง (ดูเพิ่มเติม: มายา)
อ่านเพิ่มเติมภาพลวงตา (Illusion)
ฟรอยด์นิยามความเชื่อทางศาสนาว่าเป็นภาพลวงตา ไม่ใช่เพราะมันเป็นเท็จเสมอไป แต่เพราะมันเกิดจากความปรารถนาของมนุษย์ (การเติมเต็มความปรารถนา) โดยเฉพาะความต้องการการปกป้องและความสะดวกสบาย มากกว่าจะเกิดจากความเป็นจริง
อ่านเพิ่มเติมImagination
จินตนาการ
ความสามารถของจิตใจในการสร้างภาพ ความคิด และความรู้สึกโดยปราศจากการป้อนข้อมูลโดยตรงจากประสาทสัมผัส มักจำแนกเป็น "จินตนาการเชิงสร้างสรรค์" (creative) และ "จินตนาการเชิงหวนรำลึก" (recall)
อ่านเพิ่มเติมจินตนาการ
สำหรับซาทร์ จินตนาการคือโครงสร้างพื้นฐานของจิตสำนึก ("จินตภาพ") ที่ช่วยให้มนุษย์สามารถปฏิเสธความเป็นจริงและวางตำแหน่งวัตถุในฐานะสิ่งที่ไม่มีอยู่หรือขาดหายไป มันเชื่อมโยงอย่างสำคัญกับเสรีภาพของมนุษย์
อ่านเพิ่มเติมImmanence
ภาวะสถิต
แนวคิดทางปรัชญาและเทววิทยาที่ว่าสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือความจริงสูงสุดดำรงอยู่ภายในโลกทางกายภาพและจิตวิญญาณของมนุษย์ ตรงข้ามกับภาวะที่อยู่เหนือโลก
อ่านเพิ่มเติมภาวะในมันเอง (อิมมาเนนซ์ / ความอยู่ภายใน)
การดำรงอยู่หรือคงอยู่ภายใน เดอเลิกซ์พัฒนาแนวคิด "ระนาบแห่งภาวะในมันเอง" (Plane of Immanence) โดยปฏิเสธภาวะอดิสัย (สิ่งใดๆ ที่อยู่เหนือหรือพ้นไปจากโลก เช่น พระเจ้าหรือแบบของเพลโต) และโต้แย้งว่าชีวิตและความคิดถูกบรรจุอยู่อย่างสมบูรณ์ภายในโลกนี้เอง
อ่านเพิ่มเติมImmaterialism
อวัตถุนิยม
ชื่อที่บาร์คลีย์เรียกปรัชญาของเขา (จิตวิสัยนิยม) ซึ่งปฏิเสธการมีอยู่ของสารัตถะทางวัตถุ (สสาร) เขาโต้แย้งว่ามีเพียงจิตและไอเดียเท่านั้นที่มีอยู่จริง
อ่านเพิ่มเติมImmortality
Iอมตะภาวะ
การดำรงอยู่ต่อไปของวิญญาณหรือตัวตนหลังจากการตายทางกายภาพ ใน Phaedo เพลโตโต้แย้งว่าวิญญาณเป็นสิ่งไม่ประกอบรูปจึงไม่อาจเสื่อมสลายได้
อ่านเพิ่มเติมการไม่เสื่อมสลายของวิญญาณ
ทัศนะแบบสโกลาสติกที่ว่าวิญญาณมีภาวะแห่งการคงอยู่โดยตัวมันเองและไม่ถูกทำลายไปพร้อมกับร่างกาย
อ่านเพิ่มเติมความเป็นอมตะ
การดำรงอยู่ที่ดำเนินต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุดหลังความตาย เพลโตโต้แย้งเรื่องความเป็นอมตะของวิญญาณในบทสนทนาเฟโด โดยอิงจากธรรมชาติของ "แบบ" และความเรียบง่ายของวิญญาณ
อ่านเพิ่มเติมImmutability
Iความไม่เปลี่ยนแปลง
คุณสมบัติของการไม่เปลี่ยนแปร มักใช้ในอภิปรัชญาเชิงเทววิทยาเพื่อบรรยายธรรมชาติของพระเจ้าว่าสมบูรณ์จนไม่มีความจำเป็นต้องเปลี่ยนแปลง
อ่านเพิ่มเติมImperative
คำสั่ง
ในทางจริยศาสตร์ หมายถึง ข้อบัญญัติหรือกฎเกณฑ์ของการกระทำ อิมมานูเอล คานท์ จำแนก “คำสั่งแบบมีเงื่อนไข” (คำสั่งที่มีเงื่อนไข เช่น “ถ้าคุณต้องการ X จงทำ Y”) และ “คำสั่งเด็ดขาด” (หน้าที่ทางศีลธรรมที่สมบูรณ์)
อ่านเพิ่มเติมคำสั่ง (กฎเกณฑ์บังคับ)
ในจริยศาสตร์ของคานท์ คือสูตรของคำสั่งแห่งเหตุผล ซึ่งแสดงออกด้วยคำว่า "ควรจะ" คานท์แยกแยะระหว่างคำสั่งแบบมีเงื่อนไข (Hypothetical) และคำสั่งเด็ดขาด (Categorical) ที่เป็นกฎศีลธรรมไร้เงื่อนไข
อ่านเพิ่มเติมImpression
ความประทับใจ
ในปรัชญาของเดวิด ฮูม, ข้อมูลโดยตรงและชัดเจนจากประสบการณ์ทางประสาทสัมผัส (ความรู้สึก, อารมณ์, และความรู้สึกทางใจ) ซึ่งเป็นที่มาของความคิดทั้งหมดของเรา
อ่านเพิ่มเติมประทับใจ (Impressions)
คำศัพท์ของฮูมสำหรับการรับรู้ที่เกิดขึ้นทันทีและแจ่มชัดจากประสบการณ์ (ความรู้สึก, กิเลส, อารมณ์) ในขณะที่ปรากฏต่อจิตวิญญาณครั้งแรก แยกแยะจาก "ไอเดีย" ซึ่งเป็นสำเนาที่เลือนลางของความประทับใจที่ใช้ในการคิด
อ่านเพิ่มเติมIncommensurability
ความไม่สามารถวัดร่วมกันได้ (Incommensurability)
แนวคิดของคูห์นที่ว่ากระบวนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ที่แข่งขันกัน (เช่น ฟิสิกส์นิวตันเทียบกับไอน์สไตน์) มีความแตกต่างกันในแนวคิด วิธีการ และโลกทัศน์มากจนไม่สามารถเปรียบเทียบหรือวัดด้วยมาตรฐานร่วมกันได้โดยตรง
อ่านเพิ่มเติมIncorporeality
Iความไร้รูปร่าง
สภาวะของการไม่มีร่างกายหรือส่วนขยายในพื้นที่ เช่น จิต (Res Cogitans) ในทัศนะทวิภาคนิยมของเดส์การตส์
อ่านเพิ่มเติม